Głównej zawartości

Zagrożenia wakacyjne

Wścieklizna

            Wścieklizna to ostra choroba zakaźna, która atakuje ośrodkowy układ nerwowy, wywołując zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego ssaków w tym także ludzi. W przypadku nie podjęcia szczepień interwencyjnych jest śmiertelna dla człowieka. Do zakażenia dochodzi głównie w wyniku pogryzienia przez chore zwierzę, a także poprzez kontakt z jego śliną, gdy kontakt ten następuje w miejscu skaleczenia, zadrapania lub jeśli ślina zainfekowanego zwierzęcia dostanie się na błony śluzowe nosa, oczu. Wirus wścieklizny wędruje wzdłuż nerwów obwodowych z miejsca zakażenia do ośrodkowego układu nerwowego i tam się namnaża. Okres wylęgania wirusa, czyli czas od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych symptomów choroby wynosi od 10 dni do 2 lat. Na kilka dni /1 - 10/ przed wystąpieniem objawów klinicznych choroby, wirus przedostaje się do ślinianek.
Okres wylęgania wirusa uzależniony jest od:

      • ilości wprowadzonego do organizmu wirusa,
      • zjadliwości wirusa,
      • wrót zakażenia /miejsca zakażenia/,
      • charakteru /rozległości ran/,
      • gatunku i wieku wrażliwego osobnika /okres inkubacji u osobników młodszych  jest z reguły krótszy niż u dorosłych/.


aObjawy wścieklizny u zwierząt :

  • podwyższona ciepłota ciała,
  • nagła zmiana usposobienia zwierzęcia – łagodne stają się złośliwe i drażliwe, agresywne – spokojniejsze,
  • utrata wrodzonej bojaźliwości u zwierząt dzikich,
  • rozdrażnienie, niepokój,
  • wzmożone reakcje na bodźce zewnętrzne, ataki szału,
  • brak koordynacji ruchowej, niezborność wzroku,
  • porażenie mięśni żuchwy, gardła, przełyku, ślinotok,
  • zaburzenia świadomości,
  • drgawki, otępienie, śpiączka, śmierć

Objawy wścieklizny u ludzi:

  • gorączka, ból głowy,
  • zaburzenia czucia w okolicy miejsca zakażenia,
  • wzmożona nerwowość i niepokój,
  • pobudzenie układu współczulnego przejawiające się m.in. łzawieniem, rozszerzeniem źrenic, potliwością, wzmożonym wydzielaniem śliny,
  • bolesne skurcze mięśni gardła i przełyku przy przełykaniu,
  • ślinotok – z obawy przed bólem chory unika połykania śliny,
  • trudności w oddychaniu wywołane skurczami mięśni oddechowych,
  • napady drgawek,
  • porażenie, apatia, śpiączka, śmierć

Co robić aby uchronić się przed zakażeniem?
Aby ograniczyć ryzyko zakażenia, należy przestrzegać kilku prostych zasad:

      • dzikie zwierzęta obserwować tylko z oddali,
      • nie karmić, nie głaskać i nie dotykać obcych zwierząt,
      • unikać dziwnie zachowujących się zwierząt /zarówno dzikich jak i domowych/,
      • nie prowokować zwierząt domowych zarówno przez agresywne jak i przyjazne zachowanie,
      • nie pozwalać psom i kotom biegać bez dozoru,
      • systematycznie szczepić zwierzęta domowe,
      • jeżeli zwierzę domowe wróci do domu pogryzione, natychmiast udać się do weterynarza,
      • nauczyć dzieci, aby przestrzegały tych zasad

Co robić w przypadku pogryzienia lub innego bliskiego kontaktu ze zwierzęciem podejrzanym o wściekliznę:

  • pozwolić na swobodny wypływ krwi  z rany,
  • przemyć ranę wodą z mydłem,
  • zdezynfekować ranę,
  • nałożyć opatrunek,
  • zgłosić się do lekarza, który oceni stan zdrowia, stopień narażenia i ewentualnie zakwalifikuje do szczepień

Szczepionkę przeciwko wściekliźnie podaje się ludziom domięśniowo w 5 dawkach wg schematu: 0,3,7,14,30 dnia. W przypadku gdy pogryzienia są rozległe, dotyczą głowy, karku, rąk oprócz szczepionki podaje się surowicę z przeciwciałami.
Obecnie  jest to jedyny sposób aby obronić się przed chorobą.

W przypadku zwierząt padłych -  nie dotykać, zabezpieczyć przed ewentualnym kontaktem z ludźmi i zwierzętami.

POINFORMOWAĆ !

  •    Pogotowie Weterynaryjne – tel. (089) 541-48-58, 533-55-73
  •    Straż Miejską – tel. 986
  •    Centrum Zarządzania Kryzysowego – tel. (089) 522-81-12 lub  998
  •    Wydział Zarządzania Kryzysowego – tel. (089) 521-05-47
  •    Policję – tel. 997

Kleszcze

Kleszcze występują na terenie całego kraju. Żyją w miejscach lekko wilgotnych i obfitujących w roślinność. Możemy je spotkać w lasach i na ich obrzeżach, w zagajnikach, na terenach porośniętych wysoką trawą, zaroślami lub paprociami,  w parkach, na  działkach, łąkach, pastwiskach, nad brzegami rzek i jezior. Są organizmami aktywnymi od wczesnej wiosny do późnej jesieni.
Żywią się krwią zwierząt i ludzi, atakując, znieczulają miejsce wkłucia i spokojnie żerują nawet przez kilka dni. W czasie ukłucia i wysysania krwi mogą przenosić groźne choroby zakaźne. Należą do nich między innymi:

  • Kleszczowe Zapalenie Mózgu /KZM/,
  • Borelioza z Lyme.

Kleszczowe Zapalenie Mózgu /KZM/ to ostra choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze, która występuje w różnych postaciach klinicznych i dotyczy głównie ośrodkowego układu nerwowego.

Zachorowania notuje się głównie  latem i jesienią, na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza, a także drogą pokarmową po spożyciu niepasteryzowanych produktów mlecznych /picie mleka zakażonych krów, kóz i owiec/.

W niektórych przypadkach KZM może przebiegać łagodnie i tylko badanie krwi pozwala potwierdzić zakażenie. W innych przypadkach przebieg może być dwufazowy.
I faza pojawia się po 7 – 14 dniach od ukłucia. Przebiega z gorączką oraz objawami podobnymi do grypy i utrzymuje się około 1 tygodnia.
II faza charakteryzuje się bólami głowy, gorączką, wymiotami, nudnościami, objawami oponowymi oraz zmianami zapalnymi w płynie mózgowo-rdzeniowym i zwykle ustępuje po 2-3 tygodniach.
KZM przeważnie kończy się całkowitym zdrowieniem pacjenta. Bywa jednak, że choroba ma przebieg ciężki głównie u dorosłych z następstwami pochorobowymi – w postaci niedowładów, zaników mięśni obręczy barkowej oraz uszkodzenia mózgu /rzadko kończy się zgonem/.

Kleszczowe Zapalenie Mózgu występuje głównie w Europie Centralnej, Wschodniej i Północnej Azji. W Polsce na przestrzeni ostatnich lat notowano ją niemal we wszystkich województwach /najczęściej w Podlaskim, Warmińsko -Mazurskim, Mazowieckim, Dolnośląskim i Opolskim/.
Osoby narażone na KZM to między innymi :

  • leśnicy,
  • osoby zatrudnione przy eksploatacji lasów,
  • rolnicy, działkowicze,
  • dzieci i młodzież podczas letniego wypoczynku na obozach i koloniach, turyści

Zapobieganie i zwalczanie:

        • stosowanie środków ochrony osobistej:
  • noszenie odpowiedniego ubrania w lesie /ubranie obcisłe, przylegające do ciała utrudnia przedostanie się kleszcza na skórę/,
  • wczesne i ostrożne usunięcie kleszcza ze skóry /po powrocie z lasu należy obejrzeć dokładnie całe ciało, wziąć kąpiel pod prysznicem, jak najszybciej usuwać dostrzeżone kleszcze – najlepiej pęsetą; nie smarować tłuszczem /,
  • stosowanie środków odstraszających kleszcze /repelenty/,
  • unikanie zarośli w parkach i lasach
        • uodpornienie ludzi poprzez szczepienia.

 By uzyskać ochronę należy przyjąć dwie kolejne dawki szczepionki w odstępie 1 do 3 miesięcy. Jeżeli na szczepienie człowiek decyduje się w ciepłej porze roku, lekarz może zalecić podanie drugiej dawki szczepionki już po 14 dniach po pierwszej, by jak najszybciej osiągnąć odporność. Długotrwałą ochronę zapewnia trzecia dawka szczepionki przyjęta po 9 – 12 miesiącach po drugiej dawce, a następnie szczepienia przypominające podawane co 3 lata

Borelioza to przewlekła choroba bakteryjna wywoływana przez krętki z grupy Borrelia. Do zakażenia dochodzi poprzez ssanie krwi człowieka przez zakażonego kleszcza.

Zachorowania notuje się głównie  latem i jesienią /kwiecień – październik/.

Objawy kliniczne są różne w zależności od czasu trwania choroby – w przebiegu zakażenia wyróżnia się trzy stadia:

  • I stadium – w ciągu 7 - 10 dni pojawiają się zmiany skórne objawiające się rumieniem wędrującym,
  • II stadium – wskutek rozprzestrzeniania krętków drogą krwionośną pojawiają się objawy narządowe, do których dochodzi w przeciągu kilku tygodni lub miesięcy. Mogą one dotyczyć:
    • układu nerwowego /np. zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych i mózgu, zapalenie nerwów czaszkowych i obwodowych – forma przewlekła sugeruje stwardnienie rozsiane, chorobę Alzheimera/
    • układu kostno – stawowego /np. zapalenie stawów kolanowych rzadziej łokciowych, skokowych i biodrowych – forma przewlekła zwana utrwalonym obrzękiem stawów/
    • układu krążenia /np. zaburzenia przewodnictwa mięśnia sercowego/
  • III stadium – może wystąpić w kilkanaście miesięcy od zakażenia lub później,   a objawy choroby przybierają formę zmian przewlekłych

    Zapobieganie i zwalczanie:

      • stosowanie środków ochrony osobistej:

 

  • noszenie odpowiedniego ubrania w lesie /ubranie obcisłe, przylegające do ciała utrudnia przedostanie się kleszcza na skórę/,
  • wczesne i ostrożne usunięcie kleszcza ze skóry /po powrocie z lasu należy obejrzeć dokładnie całe ciało, wziąć kąpiel pod prysznicem, jak najszybciej usuwać dostrzeżone kleszcze – najlepiej pęsetą; nie smarować tłuszczem /,
  • stosowanie środków odstraszających kleszcze /repelenty/,
  • unikanie zarośli w parkach i lasach
        • mimo intensywnych prac prowadzonych w wielu krajach, dotychczas nie uzyskano szczepionki przeciwko Boreliozie        
           

    Każdy chory z rumieniem wędrującym powinien niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza. Wczesna terapia antybiotykowa z powodzeniem chroni przed przewlekłymi, nieodwracalnymi objawami choroby.
     

    Bąblowica

        Bąblowica jest niebezpieczną dla człowieka chorobą pasożytniczą. Wywołuje ją pasożyt lisów rudych - Echinococcus multilocularis. Po raz pierwszy w Polsce został stwierdzony u lisów na terenie województwa pomorskiego w 1994 roku. Badania na przestrzeni wielu lat /1995-2005/  wykazały powszechne występowanie tasiemca  u lisów na terenie Polski północnej /województwo warmińsko-mazurskie – 40% zarażonych / i południowo-wschodniej /województwo podkarpackie – 36,8%/.
        Echinococcus multilocularis jest tasiemcem uzbrojonym o bardzo małych rozmiarach /ok. 2 mm/, zbudowanym z główki oraz 3-5 członów. Pasożyt żyje w jelicie cienkim zwierząt mięsożernych, głównie lisów rudych, a także jenotów, wilków, znacznie rzadziej psów i kotów. Żywiciel ostateczny /np. lis/ wydala z kałem dojrzałe człony tasiemca zawierające od 200 do 600 jaj średnicy 0,04 mm. Jajami zarażają się żywiciele pośredni, najczęściej gryzonie. Przypadkowym żywicielem pośrednim może być człowiek. Po zjedzeniu gryzonia przez żywiciela ostatecznego, w jego przewodzie pokarmowym w ciągu 35 dni rozwijają się dorosłe tasiemce.
        Bąblowica wielojamowa /alweolarna echinokokoza/ jest chorobą wywoływaną u ludzi przez formę larwalną tasiemca. Wzrost postaci larwalnych odbywa się najczęściej w wątrobie /99 % przypadków/, rzadziej płucach i mózgu. Powstające przerzuty do sąsiednich oraz odległych narządów w formie nacieków przypominają zmiany nowotworowe, dlatego tak ważne jest odpowiednie i wczesne zdiagnozowanie choroby. Rozwój choroby jest przewlekły i trwa 10-15 lat. Choroba nie leczona grozi śmiercią.

    Drogi szerzenia

       Do zarażenia człowieka dochodzi wskutek przypadkowego połknięcia jaj tasiemca. Szczególnie narażone na zakażenie tym pasożytem są osoby mające kontakt z lisami lub miejscami ich bytowania, a w szczególności:

    • myśliwi,
    • leśnicy,
    • pracownicy leśni,
    • garbarze,
    • zbieracze runa leśnego,
    • rolnicy,
    • lekarze weterynarii.

    Zapobieganie i zwalczanie

             W związku z tym, że dla ludzi najgroźniejszym źródłem zarażenia bąblowicą wielojamową są lisy, osoby mające bezpośredni kontakt z nimi muszą zachowywać specjalne środki ostrożności : używać rękawic ochronnych, nie jeść, nie palić .
    Przebywając zaś na terenach gdzie bytują lisy należy bezwzględnie:

    • przestrzegać zasad higieny – przed jedzeniem myć bardzo dokładnie warzywa i owoce ze szczególnym uwzględnienie owoców leśnych,
    • poddawać w miarę możliwości obróbce termicznej owoce i warzywa – jaja tasiemca zabija temperatura powyżej 50° C , w temperaturze  minus 70º C tracą inwazyjność po kilkudziesięciu godzinach ,
    • systematycznie odrobaczać psy i koty domowe, a także ograniczać populację psów wałęsających się i bezpańskich.


    Zatrucia pokarmowe:

    To ostre schorzenia o charakterze zakaźnym , inwazyjnym lub toksycznym.
    Wywoływane są przez :

    • bakterie i ich toksyny, wirusy, riketsje, pasożyty, pierwotniaki, toksyny zwierzęce i roślinne, mikotoksyny, zanieczyszczenia chemiczne, pozostałości farmakologiczne

    Źródło zakażenia  - to człowiek lub zwierzę z zakażeniem objawowym lub bezobjawowym /w okresie gdy czynnik znajduje się w tkankach lub jest wydalony/, a także w środowisku np. wodzie, żywności

    Drogi szerzenia – zakażenie szerzy się drogą pokarmową lub rzadziej kontaktową.

    Powodem zakażenia mogą być surowce pochodzenia zwierzęcego  np. jaja, mleko / pałeczki Salmonella, gronkowce itp. / półprodukty np. mięso mielone, gotowe potrawy oraz woda pitna.

    Żywność zakażona może być:

    • pierwotnie – zakażone surowce
    • wtórnie – w trakcie produkcji, transportu, magazynowania, przechowywania, obrotu

    Procesom namnażania i przeżywania drobnoustrojów w żywności sprzyjają następujące czynniki:

    • niewłaściwy proces mrożenia / kilkakrotne zamrażanie i rozmrażanie /
    • nieprawidłowy proces termicznej obróbki / wielokrotne podgrzewanie potrawy bez gotowania /
    • przygotowywanie potrawy w dniu poprzedzającym  spożycie lub wcześniej
    • niewłaściwe warunki przechowywania potraw lub surowców

    Okres wylęgania -  zależy od czynnika etiologicznego .
    Jest bardzo krótki w przypadku niektórych czynników chemicznych
    np. kilka minut. W przypadku pałeczki Salmonella  wynosi od kilku do kilkudziesięciu godzin / 6 – 72 godziny /, a różne gatunki bakterii z rodzaju Shigella wywołują objawy po jednym lub kilku dniach / 1 –7 dni /.
    Okres wylęgania oraz intensywność przebiegu choroby uzależniony jest również od dawki zakażającej.

    Objawy zatruć pokarmowych – do najczęstszych należą zaburzenia żołądkowo – jelitowe /nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka/ podwyższona temperatura  ciała, utrata przytomności .

    Zapobieganie – poprzez:

    • unieszkodliwianie  źródła zakażenia - w odniesieniu do osób chorych lub zakażonych mających zawodowo kontakt  z żywnością stosuje się odsunięcie od pracy do chwili uzyskania ujemnych wyników badań zleconych przez 
      lekarza  
    • przecięcie dróg szerzenia  - tj. przestrzegania prawidłowości procesów technologicznych i zasad higieny, produkcji, transportu, obrotu, magazynowania surowców, półproduktów i żywności gotowej do spożycia.

    Leczenie  - uzależnione od czynnika etiologicznego.
     


    W przypadku wystąpienia objawów chorobowych
    należy natychmiast zgłosić się do lekarza

     

    Opracowano na podstawie dostępnych materiałów:

    • W. Magdzik, D. Naruszewicz-Lesiuk „Zakażenia i zarażenia człowieka – epidemiologia, zapobieganie i zwalczanie”; Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001
    • Instrukcja Głównego Lekarza Weterynarii w sprawie postępowania przy zgłaszaniu i zwalczaniu wścieklizny zwierząt domowych i dzikich
    • Państwowy Zakład Higieny „Choroby zakaźne nadal zagrożeniem zdrowia świata” /ulotki/
    • Pracownia Parazytoz Zwierząt Domowych Instytutu Parazytologii PAN „Echinococcus multilocularis niebezpieczny dla człowieka pasożyt lisów rudych” /ulotka/

     W ZAŁĄCZNIKU INFORMACJA NA TEMAT: "PROMIENIOWANIE ULTRAFIOLETOWE (UV)"

  •